ĐẠI CƯƠNG
Viêm gân vôi hoá là tình trạng lắng đọng tinh thể hydroxyapatite (một dạng canxi phosphate) trong mô gân, thường gặp nhất ở gân cơ trên gai thuộc nhóm gân chóp xoay vai.Ngoài ra,tổn thương có thể gặp ở gân dưới gai,dưới vai,mô mềm,bao hoạt dịch khớp vai và có thể ở khớp khác như khớp háng,khớp gối.Sự lắng đọng này gây phản ứng viêm, phù nề và đau, có thể dẫn đến hạn chế vận động khớp vai.
Tần suất ở người trưởng thành khoảng 2.5-7,5 %,độ tuổi trung bình 30-60 tuổi,hay gặp ở nữ nhiều hơn nam.Tỉ lệ bệnh cao hơn ở những bệnh nhân chạy thận (50%),đái tháo đường (25%),suy thận (15%).
Yếu tố nguy cơ khác : nghề nghiệp giơ tay cao (giáo viên,bác sĩ,thợ sơn,vận động viên quần vợt,…),vi chấn thương gân lặp đi lặp lại.
TRIỆU CHỨNG
Đau vai: âm ỉ hoặc đột ngột, thường tăng khi giơ tay lên hoặc nằm nghiêng bên đau
Giới hạn vận động khớp vai
Có thể đau kịch phát về đêm
Một số bệnh nhân đau cấp dữ dội khi tinh thể hydroxyapatite vỡ vào túi hoạt dịch
Quá trình diễn tiến trải qua ba giai đoạn chính:
- Giai đoạn tiền vôi hoá (Pre-calcific stage):
Tế bào gân (tenocyte) biến đổi thành tế bào dạng sụn do thiếu máu cục bộ hoặc vi chấn thương lặp lại.
- Giai đoạn vôi hoá (Calcific stage): Pha hình thành: tinh thể hydroxyapatite lắng đọng trong vùng biến đổi. Pha hấp thu: đại thực bào và tế bào khổng lồ thực bào dọn dẹp tinh thể,các enzym giải phóng ra → gây phản ứng viêm mạnh,các enzym có thể gây đứt gân,phân giải vỏ xương dẫn đến di trú của vôi vào tuỷ xương. Đây là lúc bệnh nhân đau dữ dội nhất.
- Giai đoạn sau vôi hoá (Post-calcific stage):
Mô gân được tái cấu trúc, hồi phục gần như bình thường.
CẬN LÂM SÀNG
X-quang: thấy đám mờ vôi hoá trong vùng gân, thường ở mặt trước ngoài củ lớn xương cánh tay
Siêu âm: vùng tăng âm kèm bóng cản âm mạnh; có thể thấy hình ảnh vôi hoá mềm, mờ, hoặc đang tan trong giai đoạn hấp thu.Viêm dày bao hoạt dịch,tràn dịch khớp,phù nề mô mềm.
MRI: cho thấy phản ứng viêm quanh gân, giúp loại trừ rách gân phối hợp
ĐIỀU TRỊ
Phần lớn trường hợp tự khỏi hoặc đáp ứng tốt với điều trị bảo tồn.
🔸 Điều trị bảo tồn
Nghỉ ngơi, tránh vận động quá tầm
Thuốc giảm đau, kháng viêm (NSAIDs)
Vật lý trị liệu: sóng ngắn, siêu âm trị liệu, tập phục hồi
Tiêm corticoid quanh gân hoặc túi hoạt dịch khi đau nhiều
Tiêm rửa gân (barbotage) dưới hướng dẫn siêu âm để hút rửa tinh thể hydroxyapatite.Thời điểm tối ưu để chọc hút (barbotage) vôi hoá là trong pha hấp thu (resorptive phase) — khi ổ vôi mềm, dễ hút, đau cấp và siêu âm thấy giảm âm, mờ, mất bóng cản.Thủ thuật được thực hiện dưới hướng dẫn của siêu âm bởi các bác sĩ giàu kinh nghiệm.
Đưa kim cỡ lớn vào phá và hút vôi mềm ra khỏi gân trên gai dưới hướng dẫn siêu âm
Sóng xung kích (ESWT): Sóng xung kích được chỉ định trong pha hình thành hoặc mạn tính, khi ổ vôi còn rắn, ít viêm, mục tiêu là phá vỡ và kích thích hấp thu tinh thể hydroxyapatite.Tránh dùng trong pha hấp thu cấp (đau nhiều, viêm mạnh).
🔸 Điều trị phẫu thuật
Nội soi lấy vôi khi thất bại điều trị bảo tồn sau 6 tháng hoặc có rách gân phối hợp.
TIÊN LƯỢNG
Đa số hồi phục hoàn toàn, vôi có thể tự tiêu trong 3–12 tháng
Một số ít chuyển sang giai đoạn mạn tính (10-20%), gây xơ hoá hoặc rách gân
Tái phát hiếm khi xảy ra nếu loại bỏ hết lắng đọng và phục hồi vận động đúng cách
PHÒNG BỆNH
Khởi động kỹ trước khi chơi thể thao
Không nâng tay cao quá vai liên tục,đặc biệt nâng vật nặng.Thay đổi tư thế làm việc,nghỉ giữa giờ cho vai được thư giãn.
Kiểm soát bệnh lý nền : tuyến giáp,tiểu đường.
Duy trì tuần hoàn vai: tránh nằm đè lên vai,vận động nhẹ nhàng vùng vai buổi sáng.