Hội chứng lỗ tứ giác (Quadrilateral Space Syndrome – QSS) là tình trạng chèn ép thần kinh nách (axillary nerve) và/hoặc động mạch mũ cánh tay sau (posterior circumflex humeral artery – PCHA) khi chúng đi qua khoang tứ giác ở vai.Tình trạng này gây đau vai, yếu cơ, và đôi khi rối loạn tưới máu vùng vai–cánh tay.
🔍 1. Giải phẫu lỗ tứ giác (quadrilateral space)
Khoang tứ giác được giới hạn bởi:
Trên: Cơ tròn bé (teres minor)
Dưới: Cơ tròn lớn (teres major)
Trong: Cơ tam đầu – đầu dài (long head of triceps)
Ngoài: Xương cánh tay (humerus)
Đi qua khoang này :
Thần kinh nách (axillary nerve)
Động mạch mũ cánh tay sau (PCHA)
⚠️ 2. Nguyên nhân thường gặp
Hoạt động tay quá đầu kéo dài (bơi, tennis, bóng chày, leo núi).
Chấn thương vai, trật khớp vai.
Phì đại cơ, mô sẹo, u nang.
Dày bao khớp hoặc xơ hóa do viêm.
📌 3. Triệu chứng
Đau âm ỉ ở mặt sau–bên vai, tăng khi nâng tay hoặc xoay ngoài.
Đau có thể lan xuống cánh tay trên,hiếm khi lan quá khuỷu.
Đau về đêm, nhất là nằm nghiêng bên đau.
Yếu, đôi khi teo cơ delta và cơ tròn bé.
Giảm,mất cảm giác vùng da nằm bên ngoài mỏm cùng vai
Một số trường hợp giảm tưới máu khi đưa tay quá đầu.
Triệu chứng dễ nhầm với viêm xoay khớp vai, viêm gân cơ trên gai, hoặc chèn ép thần kinh trên vai.
🧪 4. Chẩn đoán
Khám lâm sàng: đau khi dạng tay, xoay ngoài. Hornblower sign (+)
MRI: loại trừ rách gân, phát hiện teo cơ delta/teres minor.
Thoái hóa mỡ Cơ delta và cơ tròn bé trong hội chứng lỗ tứ giác
Siêu âm Doppler: đánh giá động mạch PCHA.
EMG: xác định tổn thương thần kinh nách.
Test phong bế thần kinh nách giúp xác định chẩn đoán.
🩺 5. Điều trị
Điều trị bảo tồn (đa số hiệu quả):
Nghỉ các hoạt động quá đầu.
Vật lý trị liệu: Giãn cơ tròn lớn,tròn bé,tam đầu. Tăng sức mạnh gân chóp xoay và cơ ổn định vai.
Thuốc giảm đau – kháng viêm (nếu cần).
Tiêm corticosteroid tại khoang tứ giác (chỉ khi triệu chứng kéo dài).
Phẫu thuật (hiếm, khi bảo tồn không hiệu quả 4–6 tháng):
Giải phóng khoang tứ giác:Loại bỏ mô xơ, nang, u chèn ép.
🧭 6. Tiên lượng
Nếu được phát hiện sớm và tập phục hồi đúng, đa số bệnh nhân hồi phục tốt và trở lại hoạt động thể thao bình thường.